Xəbərlər

Torpaq zərəvericisi-Danadişi (Gryllotalpa gryllotalpa L.)

06.04.2021

Adi danadişi Azərbaycanın bütün rayonlarında yayılmaqla tərəvəz, bostan, bağ, çay, sitrus, texniki bitkilər (günəbaxan, pambıq və s.) və taxıl bitkilərinə zərər vurur.
Zərərverici cavan bitkilər, xüsusilə ştillər və toxmacalar üçün daha qorxuludur. Təbii şəraitdə danadişi bitkilərə aprel ayından başlayıb, iyun ayına qədər, ştilliklərdə və parniklərdə isə fevral ayından zərər verir. Zərərvericinin yaşlı sürfələri və yetkin fərdləri torpağın 1 metrə qədər dərinliyində qışlayır. Yazda onlar şum qatına çıxır və torpağın lap üst səthinə qədər qalxır. Burada onlar səpilmiş toxumlarla qidalanır, kökləri gövdənin yeraltı hissəsini gəmirir.
Yetkin fərdlər aprel ayından başlayıb avqust ayına qədər öz yumurtalarını torpağın 10-20 sm dərinliyinə qoyur. Hər yuvada 300-350 yumurta olur. Həmin yumurtalardan 10-15 gündən sonra sürfələr çıxmağa başlayır. Beləliklə, danadişinin bütün inkişafı 12-14 ay ərzində başa çatır. Danadişi ən çox rütubətli yerlərə meyllidir.
Zərərvericiyə qarşı mübarizə tədbirləri:
Aqrotexniki mübarizə və qabaqlayıcı tədbirlər - Dərin dondurma şumu edilməli, torpaq mütəmadi yumşaldılmalı və kultivasiya aparılmalıdır ki, həşəratın yuvaları dağılsın.
Mexaniki mübarizə - Həşərat mexaniki qaydada toplanıb zərərsizləşdirilməlidir. Həmçinin, şüşə banka, polimer və digər qabların 2/3 hissəsinə su töküb torpaq səthi səviyyəsində sahəyə basdırmaqla danadişini asanlıqla aldadıb sadə üsulla - tələyə salmaqla məhv etmək olur. Yaz vaxtı sahələrin bir çox hissəsində kiçik peyin komaları düzəldilir ki, həşəratlar oraya toplanıb yumurta qoysun. Bir ay keçdikdən sonra komalar dağıdılır və zərərverici kimyəvi üsulla və yaxud yandırmaqla məhv edilir.
Danadişilər torpaqda qışlayır, buna görə payızda isti yerlər axtarmağa başlayırlar. Zərərvericiləri qışlamaq üçün ideal seçim gübrədir. Payızda sahənin müxtəlif yerlərində 50 sm dərinlikdə çuxurlar qazılır, samanla qarışdırılmış gübrə ilə doldurulur. Yetkin danadişilər və onların sürfələri bu çuxurlara sürünərək qış üçün orada məskunlaşırlar. Şaxtalar başlananda çuxurların içindəkiləri yerin üzünə səpirlər. Zərərvericilər sürünərək torpaqda gizlənə bilmir və donurlar.
Erkən yazda, gələcək kartof əkinlərinin yaxınlığında üzvi gübrə yığınları qoyulur. Qışda qalan danadişilər istilik hiss edir və orada sürünür. Hər iki-üç gündə yığınlar yoxlanılmalı və içərisində olan zərərvericilər məhv edilməlidir. May ayında - iyun ayının əvvəlində, axşam saatlarında qalın şüşəli bir fənər quraşdırılıb altına benzin və ya kerosin ilə su ilə doldurulmuş bir nov qoyulur. Gecə, zərərvericilər bir fənərin işığına uçur, stəkana dəyir və çökəkliyə düşürlər. Danadişilər üzə bildiyi üçün onları zəhərləməkdən ötrü suya yağ məhsulları əlavə olunur.
İyun ayında - iyul ayının əvvəlində dişilər yumurtlayırlar. Yuvalar 10-15 sm dərinlikdə yerləşir.Torpaq bu anda hərtərəfli yumşaldılarsa, yumurtaların çoxu məhv ola bilər.
Zərərvericinin yuva çuxuruna maye tökülür. Bu, adi su və ya bir təsərrüfat sabununun bir həlli ola bilər (bir vedrə suya 10 q sabun). Yuyucu tozların və yuyucu vasitələrin istifadəsi tövsiyə edilmir, çünki tərkibində zəhərli maddələr var. Zərərvericiləri mütləq məhv etmək üçün əvvəlcə bir çay qaşığı bitki yağı çuxura tökülür. Suyun səthində nazik bir qat meydana gətirir və böcək boğulmadan ölür.
Danadişilər pivənin qoxusunu çox sevirlər. Sahənin bir neçə yerində, böcək çuxurlarının olduğu yerlərdə deşiklər qazılır. Onların tərkibində az miqdarda pivə olan şüşələr qoyulur. Şüşələr 45 ° mailliyi ilə qurulur və butulkanın boğazinin yerin səthindən 10-15 sm aşağıda olması üçün torpaqla örtülür. Boğazın altına bir lövhə və ya taxta parçası qoyulur, əks halda danadişi şüşəni torpaqla dolduracaqdır. İki və ya üç gündən bir dəfə tələləri yoxlamalı, oraya düşmüş zərərvericiləri məhv etməli və pivə əlavə edilməlidir.
Kimyəvi mübarizə - Aldadıcı yemlərdən istifadə edilməlidir. Danadişiyə qarşı 10 faizli Esfenvaleriat preparatından hazırlanmış aldadıcı yemlə mübarizə aparılması ən səmərəli tədbirlərdən sayılır. Aldadıcı yemlər bişirilmiş buğda, arpa, qarğıdalı dəni, kəpək, ovulmuş çörək və jmıxın hər kiloqramına yuxarıda qeyd edilən preparatdan 20-30 qram miqdarında qarışdırmaqla hazırlanır. Aldadıcı yemlərin hər kiloqramına 0,7 qram Fipronil 5 SL preparatı əlavə edib ondan diametri 1 santimetr olan diyircək formasında yem düzəldib sahəyə səpməklə də danadişini məhv etmək olar. Yumruların basdırılmasına bir neçə gün qalmış əkin sahəsinin hər hektarına 50-60 kiloqram aldadıcı yem səpilərək torpaq səthi malalanmalıdır.
Zərərvericiyə qarşı toxumun dərmanlanması - Əkindən əvvəl kartof toxumlarını danadişidən Fludioksanil 25 q/l (70 ml) və İmodiklaprid 140 q/l+Pensicuron 150q/l (100 ml) preparatlarının qarışığı ilə müalicə etmək tövsiyə olunur. Bu miqdar 100 kq kök yumru üçün kifayətdir.